مسعود پزشکیان در حالی راهی مسقط پایتخت عمان شد که برخی از کارشناسان این سفر را مربوط به مذاکرات ایران و آمریکا میدانند.
مسعود پزشکیان رییس جمهوری ایران رهسپار مسقط شده است و هر چند هدف از سفر او گسترش روابط با عمان بیان شده و صحبتی از بررسی طرح عمان در میان نیست اما کیست که نداند نام این کشور در وهلۀ نخست میانجیگری مذاکرات ایران و آمریکا را در ذهن متبادر می کند خاصه این که ند گفته شده عمانی ها طرح بینابینی در نظر دارند تا غنی سازی موجب بن بست در گفت و گوها نشود.
نه درباره این سفر که هنوز رسماً به مذاکرات منتسب نشده بلکه درباره کلیت مذاکرات و احتمال ادامه یا توقف آن با حسن بهشتیپور، تحلیلگر مسایل بینالملل گفتوگو کرده ایم.
او با اشاره به برگزاری دور پنجم مذاکره ایران و آمریکا به عصر ایران می گوید: نکته مشخص این است که آمریکاییها در فضای رسانهای از پایان تمام و کمال غنی سازی ایران میگفتند و اگر در مذاکره هم این مطالبه را تکرار میکردند، مطمئناً گفتو گوها پیگیری نمیشد. بنابراین برگزاری جلسهای دیگر بین نمایندگان ایران و آمریکا ما را به این ذهنیت میرساند که آمریکاییها «غنی سازی صفر» را فقط برای فضاسازی رسانهای مطرح میکنند. در واقع میخواهند لابی اسرائیلیها را متقاعد کنند. تاکید میکنم، مطرح شدن احتمالی غنی سازی صفر آغازی برای پایان مذکرات خواهد بود.
کارشناس روابط بینالملل در ادامه داد: همینکه خبر میزبانی مسقط برای نشست ششم اعلام شده ، نشان از عزم جدی دو کشور برای رسیدن به توافق دارد. البته در روزهای منتهی به دور پنجم مذاکره فضای جدل و چالش بین دو کشور شدت گرفت که باید گفت، فقط فضاسازی رسانه ای بود که آمریکایی ها راه انداختند. با توجه به اینکه طرف عمانی گفته است، طرح جدیدی دارد مؤید این است که در نشست ششم بحثهای جدی تری صورت خواهد گرفت.
او افزود: اگر دو ماه پیش درباره مذاکره ایران و آمریکا نظری داده می شد، همه میگفتند محال است ایران حاضر به گفتوگو با نمایندههای دولت دونالد ترامپ شود. با این حال، مشاهدات نشانگر این است که هم ایران و هم آمریکا واقعا می خواهند به نتیجه برسند. یعنی این طور نیست که نمایش بدهند و مذاکره را برای مذاکره انجام بدهند. اما آنچه برای جمهوری اسلامی اولویت دارد با هدفی که در دستور کار ایالات متحده قرار گرفته فاصله زیادی دارد و لازم است در روند گفتوگوها خواستههای دو طرف نزدیک به هم باشد.
وی توضیح داد: مشکل و مانع اصلی این است که اسرائیل با همه امکانات دیپلکاتیک و رسانه ای، سعی اش را به کار گرفته است تا ایران و آمریکا به اشتراک نظر حتی نزدیک هم نشوند. یعنی عمده مشکلات زیر سر دولت اسرائیل است تا از این طریق به خواسته اش که تهدید و تحدید روز به روز ایران است، برسد. در واقع بنیامین نتانیاهو که چند ماه بعد باید انتخابات ریاست جمهوری را برگزار کند، چاره ای جز این ندارد که ایران همچنان در انزوای بین المللی قرار بدهد. اما رفتار ترامپ با نتانیاهو و بی توجهی آشکار به او و سفری که به خاورمیانه داشت، نشانگر این است که حداقل در مقطع فعلی، اسرائیل برای آمریکا در اولویت نیست.
این چهره افزود: اینکه عنوان می شود، ترامپ قانونا اختیاری برای رفع تحریم ندارد و این امر در اختیار کنگره است، صحیح است.تحریم های ثانویه اینطور است که آمریکایی ها به همه کشورهای دیگر گفته اند، یا باید با من معامله کنید یا با ایران! تحریم ها دو دسته هستند که یا با تصمیم رییس جمهور وضع شده اند که خودش هم می تواند تعلیق یا به کل لغو کند یا تحریم هایی هستند که توسط کنگره به تصمیم رسیده و اجرایی شدند که قانون ایالات متحده به رییس دولت فدرال این اجازه را می دهد، این تحریم ها را هر ۱۸۰ روز یکبار به حالت تعلیق در بیاورد. این توضیح هم لازم است که در صورت توافق، روند رفع کامل تحریم ها زمان زیادی را می طلبد.
بهشتیپور یادآور شد: جنگ ایران و آمریکا هم برای ایران و هم برای آمریکا تابو است.
عمانیها چه ایدهای در سر دارند؟
احمد زیدآبادی نیز در هم میهن نوشت: دفتر سلطانی عمان از سفر دوروزۀ دکتر مسعود پزشکیان به مسقط خبر داده است.دیپلماتهای ایرانی مقصود سفر آقای پزشکیان به پادشاهی عمان را ارتقاء روابط دوجانبه و گسترش همکاریهای اقتصادی بین دو کشور اعلام کردهاند اما روشن است که بررسی طرح پیشنهادی عمان برای کمک به پیشرفت مذاکرات ایران و آمریکا، موضوع محوری مذاکرات آقای پزشکیان با مقامهای بلندپایۀ عمانی خواهد بود.
پس از اعلام آمادگی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا برای مذاکره با جمهوری اسلامی بر سر مناقشۀ هستهای، طرف ایرانی پادشاهی عمان را به عنوان «میانجی» مذاکرات معرفی کرد که مورد قبول دولت آمریکا قرار گرفت. تهران و واشنگتن از ۲۳ فروردین تاکنون پنچ دور مذاکره در مسقط و رم برگزار کردهاند که در همۀ آنها عمان به عنوان «واسط» نقش بازی کرده است.
جمهوری اسلامی مذاکره با آمریکا را «غیرمستقیم» میداند و در هر دور از مذاکرات، پیامهای خود را از طریق بدربوسعیدی وزیر خارجۀ عمان به مذاکرهکنندگان آمریکایی منتقل میکند. در مقابل، مقامهای آمریکایی مذاکره با ایران را ترکیبی از مستقیم و غیرمستفیم میدانند و نقش واسطهگری عمان را نیز انکار نمیکنند.
در پی هر دور از مذاکرات پنجگانۀ گذشته، وزارت خارجۀ ایران مذاکرات را «سازنده»، «صریح»، «حرفهای» و گاه «سخت» توصیف کرده و سران کاخ سفید بخصوص شخص دونالد ترامپ هم به نوبۀ خود از «پیشرفت» یا «پیشرفت بسیار خوب» در مذاکرات خبر دادهاند.
با این همه، پس از پنجمین دور مذاکرات ایران و آمریکا در رم، وزیر خارجۀ عمان مذاکرات دو طرف را «همراه با مقداری پیشرفت» و «بدون نتیجهگیری نهایی» قلمداد کرد و «روشن شدن مسائل باقیمانده» را به روزهای آینده واگذارد. همزمان، عباس عراقچی، وزیر خارجۀ جمهوری اسلامی از «ایدههای وزیر خارجۀ عمان» سخن به میان آورد که بناست در تهران و واشنگتن مورد بررسی کارشناسی قرار گیرند.
از فحوای سخنان مقامهای ایرانی و عمانی آشکار است که مذاکرات ایران و آمریکا با موانعی جدی روبهرو شده است و پادشاهی عمان با طرح پیشنهادهایی میکوشد تا مواضع دو طرف را به هم نزدیک کند. بااین حساب، دستور اصلی مذاکرات آقای پزشکیان با سلطان هیثم پادشاه عمان و دیگر مقامهای آن کشور قاعدتاً نباید چیزی جز بحث و گفتوگو دربارۀ «ایدهها» و یا «طرح پیشنهادی» بوسعیدی برای کمک به عبور مذاکرات ایران و آمریکا از موانع موجود باشد.
در حقیقت، پس از خوشبینیهای اولیه دربارۀ روند مذاکرات ایران و آمریکا، نوعی بدبینی در بین ناظران سیاسی در این باره حکفرما شده است. روند بدبینی از زمانی آغاز شد که استیو ویتکاف مذاکرهکنندۀ آمریکایی پذیرش «هر سطح از غنیسازی اورانیوم در خاک ایران» را «خط قرمز بسیار بسیار روشن» دولت ترامپ در مواجهه با ایران دانست و تأکید کرد که کشورش حتی با «غنیسازی یکدرصدی» در ایران کنار نخواهد آمد.
واکنش به سخنان ویتکاف در تهران شدید و قاطع بود. مقامهای جمهوری اسلامی غنیسازی اورانیوم را «حق مذاکرهناپذیر» ایران دانستند و با لحنی قاطع بر استمرار غنیسازی تأکید کردند.
بدین ترتیب، روشن است که موضع غنیسازی اورانیوم به صورت جدیترین مشکل و مانع در مذاکرات بین ایران و آمریکا درآمده است و عمانیها تلاش میکنند تا با طرح ایدهها و پیشنهادهایی راهی برای عبور از این مانع پیدا کنند. چه ایده و پیشنهادی اما برای پل زدن بین مواضع متضاد دو طرف بر سر این موضوع قابل تصور است؟
تاکنون هیچ خبر و گزارش رسمی دربارۀ ایده و پیشنهاد وزیر خارجۀ عمان انتشار نیافته است. فقط برخی کارشناسان و رسانهها، حدس زدهاند که ممکن است پای یک «توافق موقت» و یا «تشکیل کنسرسیوم» در میان باشد.
توافق موقت میتواند «تعلیق غنیسازی» از سوی ایران در مقابل برخی معافیتهای تحریمی از طرف آمریکا را در یک دورۀ مشخص دربرگیرد. چنین توافقی گرچه فرصت کافی برای ادامۀ مذاکرات و شانس دستیابی به توافق دائمی در اختیار دو طرف قرار میدهد، اما به نظر میرسد که وضعیت داخلی آمریکا و ایران اجازۀ آن را نمیدهد.
معافیتهای تحریمی گره بزرگی از پای اقتصاد ایران باز نمیکند و حامیان اسرائیل در ایالات متحده نیز هرگونه استمرار مذاکرات را به معنای منقضی شدن تاریخ فعال شدن مکانیسم ماشه و «بستن دست اسرائیل» برای حملۀ ادعایی علیه تأسیسات اتمی ایران تلقی میکنند و با آن موافق نیستند.
تشکیل کنسرسیوم غنیسازی نیز ظاهراً جاذبۀ خود را برای طرفهای ماجرا از دست داده است چراکه اختلاف بر سر محل استقرار آن، مشابه اختلاف بر سر اصل به رسمیت شناختن حق غنیسازی ایران است.
با این حساب، مقامهای عمانی مسئولیت بسیار دشواری به جان خریدهاند و ایدهای که همزمان ایران و آمریکا و سایر کشورهای دخیل در این ماجرا را راضی کند، دور از ذهن به نظر میرسد.
با این همه، آنچه داستان را قدری عجیب و گیجکننده میکند، اعلام نظرهای دونالد ترامپ پس از برگزاری هر دور از مذاکرات است. ترامپ معمولاً پس از هر دور مذاکره، آن را همراه با پیشرفت و «بسیار خوب» توصیف کرده است!
درحالیکه یک ناظر بیطرف از مواضع رسمی دو طرفِ مذاکره، قرینهای برای خوشبینی و یا پیشرفت مذاکرات به دست نمیآورد، سخن ترامپ چه معنایی دارد؟ آیا «زبان خصوصی» او مشکلآفرین شده است؟ یا پشت پرده و دور از نگاه ناظران اتفاقات خاصی در حال رقم خوردن است؟ یا اینکه حرکت به سمت بنبست مذاکرات را هم نوعی «پیشرفت» به حساب میآورد؟ و یا نیمکاسهای زیر کاسه است تا در کنار ادامۀ مذاکرات، «نقشههای جایگزین» پخته و آماده شود؟
ظاهراً تیم ترامپ به تأسی از آموزههای فلسفی لئو اشتراوس و ملهم از افلاطون «سیاست» را به صورتی گمراهکننده دنبال میکنند!
گسترش روابط ایران و عمان در زمینههای مختلف
مسعود پزشکیان رئیس جمهور پیش از سفر به عمان در رابطه با اهداف این سفر اظهار کرد: این سفر را به دعوت میثم بن طارق سلطان عمان برگزار میکنیم، در این سفر بر اساس سیاستهای کلی و همچنین تلاشهای شکل گرفته هدف ما این است که بهترین روابط ممکن را با همسایگان برقرار کنیم و در تمام زمینههای ممکن از علمی، اقتصادی و تجاری همکاری داشته باشیم.
وی افزود: قرار است به مسائل صلح در منطقه همچنین اتفاقهای در غزه و فلسطین بپردازیم و به زبان مشترک برسیم.
رئیس جمهور با تاکید بر اینکه باید کشورهای منطقه دست به دست هم دهند و مقابل جنایتهای رژیم صهیونیستی بایستند، عنوان: هیچ انسان عاقل و انسانی که وجدان بیداری دارد چنین رفتار وحشیانهای از سوی صهیونیستها را نمیپذیرد و تحمل نخواهد کرد ما باید بتوانیم با اتحاد روند پیگیری و اعتراض به مجامع بینالمللی را دنبال کنیم.
پزشکیان به دو میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار روابط تجاری میان کشورمان و عمان اشاره کرد و گفت: روز به روز ارتباطات ایران و عمان افزایش پیدا میکند. در این سفری که در پیش دارم مقرر است که در مسائل مختلف راه و کشتیرانی همچنین تجارت و دیگر مسائل علمی و فناوری و صنعتی، ارتباطات استانداران با منطقه همچنین روابط سرمایهگذاران گفتگوهایی برقرار کنیم و طبق هماهنگیهای از پیش تعیین شده ارتباطاتمان را عمیقتر کرده تا روابطمان با سهولت بیشتری ادامه داشته باشد.
