به گزارش جریان نو؛ فخرالدین آلتون، رئیس اداره ارتباطات ریاست جمهوری ترکیه، چهارشنبه گذشته، اینستاگرام را به دلیل اقداماتش محکوم کرد.
آلتون پس از انتشار خبر ترور هنیه، از اینستاگرام در شبکههای اجتماعی انتقاد و اظهار کرده بود: این یک اقدام آشکار و آشکار سانسور است. ما به دفاع از آزادی بیان در برابر پلتفرمهایی که در خدمت استثمار و بیعدالتی جهانی هستند، ادامه خواهیم داد. سپس، سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات (BTK)، دسترسی به اینستاگرام را در ترکیه فیلتر کرد.
انور ابراهیم، نخستوزیر مالزی هم، در پی سانسور و حذف مطالب مربوط به ترور شهید اسماعیل هنیه توسط اینستاگرام، واکنش نشان داد و از شرکت آمریکایی «متا» خواست تا سخنگوی رژیم صهیونیستی نباشد.
۷۱ کشور محروم از دسترسی به شبکه اجتماعی
طبق آمار استاتیستا، حداقل ۷۱ کشور از سال ۲۰۱۵، دسترسی به شبکههای اجتماعی را مسدود یا محدود کردهاند. این محدودیتها با انگیزههای متفاوتی اعمال شده که منعکسکننده رویکردهای متنوع برای کنترل فضای دیجیتال است.
در ایران، دسترسی به پلتفرمهایی شامل فیسبوک، ایکس، یوتیوب، تیکتاک، توییچ، دیسکورد، ویبو، اسنپ چت، تلگرام، از چند سال گذشته، مسدود شده است. با این حال، پلتفرم اشتراکگذاری ویدئوی آپارات که مشابه یوتیوب است و محتوایی بر اساس هنجارهای فرهنگی منتشر میکند و پیامرسانهایی نظیر سروش، به عنوان جایگزینهای بومی، عرضه شده و مورد استقبال کاربران ایرانی قرار گرفتهاند.
جایگزین های بومی
پایگاه خبری ترکیش تودی در پی فیلتر اینستاگرام در ترکیه، در گزارشی به بررسی کشورهایی پرداخته که پلتفرمهای خارجی را به دلایل مختلف، مسدود کرده اند و به عرضه جایگزینهای بومی اقدام کرده اند. برخی از این کشورها عبارتند از:
چین
چین از سال ۲۰۰۹ که پلتفرمهای بزرگی مانند فیسبوک و «ایکس» را به دنبال ناآرامیها در منطقه شینجیانگ مسدود کرد، سیستم سانسور دیجیتالی قوی را حفظ کرده است. این اقدام با هدف محدود کردن ارتباطات فعالان و حفظ نظم اجتماعی انجام شد. فایروال بزرگ چین، همچنان یک مانع مهم است و پلتفرمهای غربی را با جایگزینهای داخلی مانند ویچت، دوین و ویبو، جایگزین میکند که همه آنها به شدت تحت نظارت و ساماندهی هستند. در فضای اینترنت، استفاده از فیلترشکنها، به استثنای مواردی که توسط دولت کنترل میشود، ممنوع است. اگرچه مناطقی مانند ماکائو و هنگکنگ درجاتی از خودمختاری دیجیتالی دارند، اما سیاستهای ملی چین، نظارت سفت و سخت را حفظ کردهاند.
ویچت جایگزین واتساپ و فیسبوک مسنجر شده و یک اپلیکیشن چند منظوره است که برای پیامرسانی، شبکه اجتماعی و پرداخت موبایلی استفاده میشود و به شدت تحت کنترل دولت چین قرار دارد.
ویبو مشابه «ایکس» است و به کاربران اجازه میدهد آپدیتهایی را ارسال کرده و در صحبتهای عمومی درباره موضوعات عادی شرکت کنند.
دوین نسخه چینی تیکتاک است و تحت کنترلهای دقیق محتوا قرار دارد که منطبق با معیارهای فرهنگی چین هستند.
کره شمالی
از زمان مسدود کردن رسمی فیسبوک و ایکس در سال ۲۰۱۶، کره شمالی دسترسی به اینترنت را به شدت محدود کرده است و تنها به افراد منتخبی مانند مقامات عالی رتبه و دانشمندان اجازه میدهد تحت نظارت دقیق، از آن استفاده کنند. اکثر شهروندان این کشور، اصلا به اینترنت دسترسی ندارند.
کنترل رسانههای کره شمالی، فراتر از شبکههای اجتماعی بوده و رادیو و تلویزیون را در بر میگیرد و یک محیط اطلاعاتی کاملا کنترل شده را تقویت میکند. اینترانت دولتی به عنوان یک جایگزین، عمل میکند و از دسترسی شهروندان به محتوای جهانی جلوگیری میکند.کوانگ میونگ: یک اینترانت دولتی است که دسترسی محدود به وبسایتها، کتابخانههای آنلاین و سرویس ایمیل مورد تائید دولت را فراهم میکند.
هند
تیکتاک، ویچت، بایدو، یو سی براوزر، «شیر ایت»و ۵۴ اپلیکیشن چینی دیگر از ژوئن سال ۲۰۲۰. پلتفرمهای شبکه اجتماعی مانند فیسبوک، «ایکس» و اینستاگرام زیر ذرهبین هستند.
تیکتاک و اپلیکیشنهای چینی دیگر در ژوئن سال ۲۰۲۰ به دلیل نگرانیهای امنیتی در پی درگیریهای مرزی با چین ممنوع شدند. دولت هند مقررات جدیدی را اجرا کرده است که پلتفرمهای شبکه اجتماعی برای اجتناب از ممنوعیتهای بیشتر، باید به آنها عمل کنند. پلتفرمهایی مانند فیسبوک، «ایکس» و اینستاگرام با وجود اینکه زیر ذرهبین هستند، همچنان قابل دسترس ماندهاند.
ترکیه
اینستاگرام از اوت سال ۲۰۲۴. پلتفرمهایی که قبلا مسدود شده بودند، شامل «ایکس»، فیسبوک، یوتیوب، واتساپ و ویکی پدیا هستند.
ترکیه سابقه ممنوعیت موقت شبکههای اجتماعی، به ویژه در دوران ناملایمات سیاسی یا دورههای حساس را داردو تنش مداوم با پلتفرمهایی مانند «ایکس» از سال ۲۰۱۴، نمونهای از موضع فعال ترکیه در نظارت بر محتوا است. اینستاگرام در اوت سال ۲۰۲۴، در سراسر ترکیه مسدود شد، زیرا پستهای مربوط به ترور و شهادت اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی جنبش مقاومت فلسطین حماس، را محدود کرده بود.
یانیمیل به عنوان جایگزینی برای جیمیل و یاهو میل، یانیمیل، یک سرویس ایمیل ترکی است که خدمات اینترنتی بومی را مطابق با مقررات ترکیه ارائه میکند.
روسیه
اقدامات نظارتی روسیه پس از آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲، تشدید شد و این کشور از یک «رجیستر واحد» برای مسدود کردن ایکس، فیسبوک، اینستاگرام، لینکدین، تلگرام، تیکتاک استفاده کرد. این موضوع بر بسیاری از وب سایتهای غیرسیاسی نیز تاثیر گذاشته است.
روسیه با همکاری چین، سیستمهایی را برای جداسازی اینترنت خود از شبکه جهانی ایجاد کرده است که فعالیت دیجیتالی را ساماندهی میکنند.
وی کی (وی کُنتاکته) بزرگترین سایت شبکه اجتماعی روسیه که مشابه فیسبوک بوده و تحت کنترل دولت است.
اودنوکلاسنیکی (OK.ru) یک شبکه اجتماعی برای ارتباط دوستان و همکلاسیها بوده و سرویسهای ساماندهی شده را به عنوان جایگزینی برای فیسبوک و لینکدین ارائه میکند.
یاندکسزِن یک پلتفرم کشف محتوا و وبلاگ نویسی که با یاندکس یکپارچه شده است و جایگزینی برای «مدیوم» و «بلاگر» است. با استفاده از الگوریتمهای هوش مصنوعی، توصیههای محتوای شخصیسازیشده را ارائه میدهد و تابع قوانین رسانه روسیه عمل میکند.
روتیوب پلتفرم اصلی اشتراکگذاری ویدیو روسیه، مشابه یوتیوب است. به کاربران امکان میدهد ویدئوهایی را که مطابق با مقررات محتوای روسی است، در دستههای مختلف بارگزاری کرده و به اشتراک بگذارند.
اس فروم یک پلتفرم کنفرانس ویدیویی که برای جلسات مجازی و کار از راه دور، به ویژه در آموزش، استفاده میشود و جایگزینی برای اپلیکیشنهای «زوم» و «مایکروسافت تیمز» است.
بنگلادش
بنگلادش سابقه اعمال ممنوعیتهای موقت علیه شبکههای اجتماعی، به ویژه در زمانهای حساس سیاسی را دارد. دولت این کشور، برنامه نظارت و فیلترینگ مشابه برنامه ایران را با تمرکز بر نگرانیهای ایمنی آنلاین اجرا کرده است. اینستاگرام و سایر پلتفرمها، اخیرا برای حفظ نظم عمومی و کنترل محتوای نامناسب از اوت سال ۲۰۲۴ممنوع شدهاند.
اوگاندا
فیسبوک و اینستاگرام از سال ۲۰۲۱ فیلتر شدهاند. پلتفرمهایی مانند «ایکس»، واتساپ و یوتیوب در طول انتخابات، با محدودیتهای محتوایی روبرو میشوند.
مالیات بر شبکههای اجتماعی در سال ۲۰۱۸ با هدف محدود کردن شایعات آنلاین معرفی شد و از کاربران برای دسترسی به اپلیکیشنهایی مانند فیسبوک، توییتر، اینستاگرام و واتساپ هزینه دریافت میکرد. این اقدام به عنوان سرکوب آزادی بیان مورد انتقاد گسترده قرار گرفت.
ویتنام
ممنوعیتهای دورهای علیه فیسبوک، یوتیوب، لینکدین، اینستاگرام و سرویسهای پخش اینترنتی مانند نتفلیکس، هولو و HBO.
دیوار آتش بامبو، نماد کنترل ویتنام بر محتوای آنلاین است و ممنوعیتهای دورهای علیه شبکههای اجتماعی برای کنترل انتقادات علیه دولت اعمال میشود. شیوهنامه ملی شبکه اجتماعی، محتوای مثبت درباره دولت را تشویق میکند و پلتفرمهایی مانند لینکدین و فیسبوک با ممنوعیتهای موقت مواجه شده اند.
زالو یک برنامه پیامرسان ویتنامی مشابه واتساپ و فیسبوک مسنجر که تحت چارچوب قانونی ویتنام، فعالیت میکند.
ترکمنستان
دسترسی به اینترنت فیسبوک، اینستاگرام، «ایکس»، یوتیوب، اسکایپ، وی چت، تلگرام و شبکههای روسی مانند وی کنتاکته و اودنوکلاسینکی از سال ۲۰۰۸محدود است، اکثر شهروندان فقط میتوانند از «ترکمنت» که یک اینترانت تحت کنترل دولت است، استفاده کنند. شرکت دولتی ترکمنتلکام، اینترنت را در انحصار خود دارد و کنترل دقیق محتوا را اعمال میکند. محیط دیجیتال این کشور به شدت تحت نظارت بوده و پلتفرمهای شبکه اجتماعی غربی به طور کامل مسدود شده اند.
ترکمنت اینترانت تحت کنترل دولت که دسترسی به محتوای مورد تایید دولت را فراهم میکند.
بلاروس
بلاروس از سال ۲۰۰۶ سابقه سانسور اینترنتی را دارد. دولت، رجیستر وبسایت را در وزارت اطلاعات، الزامی کرده و خودسانسوری را در بین شهروندان اعمال میکند. دسترسی به سایتهای شبکه اجتماعی، فیسبوک، تلگرام، یوتیوب، اینستاگرام و سایر کانالهای شبکه اجتماعی گاهی محدود میشود و بسیاری از گروهها و کانالها، غیرقانونی تلقی میشوند.
عربستان سعودی
هیچ پلتفرم بزرگی به طور کامل مسدود نمیشود، اما محتوا به شدت از فیلتر عبور داده میشود، به ویژه آنهایی که مخالف اعتقادات اسلامی هستند. پلتفرمهایی مانند «ایکس» و فیسبوک، رصد میشوند و برخی محتواها، مشمول محدودیت میشود.
عربستان سعودی، دسترسی به محتوای مغایر با دیدگاه های مذهبی و سیاسی خود را محدود میکند. در حالی که شبکههای اجتماعی همچنان به طور گسترده مورد استفاده قرار می گیرند، تحت نظارت دولت هستند.
صدی یک پلتفرم میکرووبلاگ نویسی است که به عنوان جایگزینی برای «ایکس» طراحی شده است و در آن کاربران میتوانند جملات کوتاه را به اشتراک بگذارند و در چارچوبی که با استانداردهای فرهنگی و مذهبی عربستان همسو باشد، فعالیت کنند.
میانمار
میانمار، ممنوعیت شبکههای اجتماعی را برای کنترل اطلاعات در زمان بیثباتی سیاسی و سرکوب مخالفان اعمال میکند.
مایچت یک برنامه پیامرسان است که به عنوان جایگزینی برای پلتفرمهای پیامرسانی جهانی، به ویژه واتساپ طراحی شده است. این برنامه برای رعایت سیاستهای دیجیتال میانمار طراحی شده است و ویژگیهایی مانند چت، اشتراکگذاری چند رسانهای و ارتباطات گروهی را ارائه میدهد.
سوریه
فیسبوک، «ایکس» و سایر پلتفرمهای مرتبط با محتوای سیاسی.
سوریه دسترسی به شبکههای اجتماعی را برای حفظ کنترل بر مسائل سیاسی، محدود کرده است.
کوبا
دسترسی محدود به پلتفرمهایی مانند فیسبوک و «ایکس»، با نظارت سنگین.
کوبا برای نظارت و محدود کردن مخالفان، کنترل شدیدی بر دسترسی به اینترنت، به ویژه در طول رویدادهای سیاسی، اعمال میکند.
لا تندِدرا به عنوان جایگزینی برای فیسبوک، به کاربران اجازه میدهد تا با دوستان خود ارتباط برقرار کنند و محتوا را به اشتراک بگذارند، همه اینها در چارچوب محدودیتهای سیاستهای اینترنتی کوبا صورت میگیرد.
مصر
ممنوعیتهای موقت پلتفرمهایی مانند فیسبوک و «ایکس» در زمان اعتراضات سیاسی.
مصر از محدودیتهای شبکه اجتماعی برای کنترل مخالفتهای سیاسی و کنترل روایتها در زمان ناآرامیها استفاده میکند.
مصراوی یک پورتال خبری مصری و پلتفرم اجتماعی است که محتوایی مطابق با مقررات مصر ارائه میدهد و جایگزینی برای شهروندانی است که به دنبال اخبار و تعاملات اجتماعی در یک چارچوب ساماندهی شده هستند.
منبع:ایسنا