دکتر هادی خسروشاهین: این وضعیت دیگر قابل دوام نیست و به همین دلیل هم یا به سمت تشدید تنش فراگیر....
به گزارش جریان نو، دکتر هادی خسروشاهین نوشت: این استدلال بیش از هر چیزی بر قدرت مادی طرفین منازعه تاکید میکرد؛ در یکسو تکیه بر قدرت کلاسیک نظامی قرار داشت و در سوی دیگر قدرت نامتقارن محور مقاومت که از شرق دریای سرخ تا شرق دریای مدیترانه پراکندگی جغرافیایی داشت. صفآرایی چنین ابزارهای متقارن و نامتقارنی باعث میشد که طرفین از بهوقوع پیوستن جنگ بزرگ منطقهای با هر وسیله ممکن جلوگیری به عمل آورند. اما تراکم و انباشت اقدامات اسرائیل و همچنین محور مقاومت از انصارالله در یمن تا حزبالله در لبنان طی سه ماه گذشته در حال ایجاد اینرسی است که روزنههای تداوم وضع موجود را از میان میبرد.
برای بسط این تحلیل از چارچوب نظری کمک خواهم جست که استفان والت در مقالهای در سال۱۹۸۵ ارائه کرد. این اندیشمند نئورئالیست در این مقاله مهم که در ژورنال امنیت بینالملل منتشر شد، به نظریه کانونی واقعگرایان در روابط بینالملل درباره صلح از طریق موازنه نیروها حمله کرد و طرحی نو درانداخت. او به جای قدرت مادی بهعنوان منبع کنشگری بازیگران به بحث تهدید به مثابه عنصر کلیدی الگوهای رفتاری در نظام بینالملل پرداخت. در واقع ما در اینجا با جداسازی مفهوم تهدید از قدرت مواجه هستیم. بهطور مثال برپایه تز واقعگرایان باید دولت-ملتهای غربی در دوران جنگ سرد و برای برقراری ثبات به سمت قدرت ضعیفتر یعنی شوروی حرکت میکردند تا از طریق چنین اتحادی امکان بالانس و موازنه در برابر قدرت برتر یعنی آمریکا فراهم میشد. اما درک از تهدید وسیع شوروی باعث شد که ائتلاف ناتویی شکل گیرد تا حتی قدرت آمریکا در برابر شوروی فزونی یابد. حال همین تز جدایی تهدید از قدرت والت را کافی است درباره منطقه خاورمیانه بهکار ببریم.
ایران در طول دو دهه اخیر و بهویژه پس از سیاست تغییر رژیم نومحافظهکاران آمریکا، تهدید موجودیتی را احساس کرد که همین حس تهدید سرمنشأ ائتلافی با بازیگران غیر دولتی برای ایجاد شبکه بازدارندگی منطقهای بود تا سرزمین اصلی از گزند منازعات گرم مصون بماند. (تلاش ایران برای برقراری موازنه تهدید) متناسب با افزایش نفوذ منطقهای ایران از طریق همین شبکه، اسرائیل و آمریکا و بعضا برخی بازیگران منطقه درصدد برآمدند از طریق ائتلافهای امنیتی بهویژه در خلیجفارس موازنهای در برابر این محور جدید ایجاد کنند. (تلاش طرف مقابل برای برقراری موازنه تهدید) اما با حادث شدن ۷اکتبر۲۰۲۳ این محور جدید اسرائیلی-آمریکایی آنچنانکه باید و شاید کار نکرد. در واقع بازیگران منطقه بهدلیل برآمدن قواعد «معامله محوری» حاضر نشدند نقش فعالانهای در این محور{برآمده از پیمان ابراهیم} ایفا کنند.
با این حال تا ۳۱ژوئیه موازنه حاصل از قدرت مادی باعث میشد که بازیگران در هر دو طرف احتیاطهای راهبردی را برای کنشگری مورد ملاحظه قرار دهند. به همین دلیل هم عملیات حزبالله لبنان و همینطور انصارالله یمن بهعنوان اعضای دیگر مقاومت در واکنش به حمله زمینی اسرائیل به غزه از سطح پایین و متوسط فراتر نرفت. اسرائیل نیز همین ملاحظات راهبردی را درباره حزبالله و دیگر نیروهای مقاومت به جز حماس تا حدی مورد توجه قرار میداد. اما با وقوع ترور اسماعیل هنیه یکی از رهبران محور؛ آن هم در تهران بهعنوان سرزمین اصلی شبکه بازدارندگی منطقهای، سطح تهدیدات متقابل تغییر کرده است؛ البته پیش از این برخی مانورهای قدرت حزبالله همچون پرواز پهپاد شناسایی و جاسوسی بر فراز تاسیسات نظامی اسرائیل و همینطور عملیات اخیر انصارالله در تلآویو نیز احساس تهدید را برای اسرائیل به سطح کمسابقهای رساند. بنابراین امروز با برهم خوردن موازنه تهدید پس از دو دهه مواجهیم؛ اگرچه از حیث موازنه قدرت مادی و همینطور موازنه وحشت تغییر چندانی طی هفتههای اخیر در صحنه میدانی رخ نداده است.
به همین دلیل هم اسرائیل همچون گذشته از پذیرش مسوولیت ترور هنیه در تهران خودداری کرده و همین خود نشانهای از این است که این بازیگر تمایلی به خروج از منطقه خاکستری ندارد؛ اگر چه اقدامات اخیرش در سطح الگوهای تهاجمی قابل تقسیم است. البته نباید این تجربه تاریخی را هم فراموش کرد که حتی موازنه وحشت نیز بهطور ذاتی صلحی ضعیف و شکننده بود و شاید بهدلیل همین ویژگی نیز دو قدرت دوران جنگ سرد ترجیح دادند آن را با پیوست هنجاری و نهادی عجین کنند؛ پیوستی که به گفتوگوهای تنش زدایانه در دهه۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ و حتی در اوایل دهه۱۹۶۰ به گفتوگوها و توافقات غیر رسمی و ضمنی بر سربحران موشکی کوبا منجر شد. اما موازنه وحشت حاصل از هماوردی نیروهای مادی در خاورمیانه فاقد چنین پیوست هنجاری و نهادی است و همین مساله میتواند در مقاطع بحرانی، دامنه و گستره تغییر در موازنه تهدید را در این منطقه دو چندان کند. هر چه هست یک چیز مسلم است؛ اینکه رویدادهای یک ماه گذشته حکایت از شیفت بزرگ درموازنه تهدید دارد؛ حال چنین شیفتی یا بازیگران منطقه و فرامنطقه را به تکاپوی دوچندان واخواهد داشت تا پیوست نهادی جدیدی برای منازعات در منطقه در حال تحول ایجاد کنند یا حرکت در مارپیچ با شیب تند فرجام منطقه را با نبرد سخت برای تعریف دوباره موازنه نیروهای مادی و از آن مهمتر بالانس تهدیدات گره خواهد زد.
یادداشت؛
چه عاقبتی در انتظار منطقه است؟
به گزارش جریان نو، دکتر هادی خسروشاهین نوشت: این استدلال بیش از هر چیزی بر قدرت مادی طرفین منازعه تاکید میکرد؛ در یکسو تکیه بر قدرت کلاسیک نظامی قرار داشت و در سوی دیگر قدرت نامتقارن محور مقاومت که از شرق دریای سرخ تا شرق دریای مدیترانه پراکندگی جغرافیایی داشت. صفآرایی چنین ابزارهای متقارن و نامتقارنی باعث میشد که طرفین از بهوقوع پیوستن جنگ بزرگ منطقهای با هر وسیله ممکن جلوگیری به عمل آورند. اما تراکم و انباشت اقدامات اسرائیل و همچنین محور مقاومت از انصارالله در یمن تا حزبالله در لبنان طی سه ماه گذشته در حال ایجاد اینرسی است که روزنههای تداوم وضع موجود را از میان میبرد.
برای بسط این تحلیل از چارچوب نظری کمک خواهم جست که استفان والت در مقالهای در سال۱۹۸۵ ارائه کرد. این اندیشمند نئورئالیست در این مقاله مهم که در ژورنال امنیت بینالملل منتشر شد، به نظریه کانونی واقعگرایان در روابط بینالملل درباره صلح از طریق موازنه نیروها حمله کرد و طرحی نو درانداخت. او به جای قدرت مادی بهعنوان منبع کنشگری بازیگران به بحث تهدید به مثابه عنصر کلیدی الگوهای رفتاری در نظام بینالملل پرداخت. در واقع ما در اینجا با جداسازی مفهوم تهدید از قدرت مواجه هستیم. بهطور مثال برپایه تز واقعگرایان باید دولت-ملتهای غربی در دوران جنگ سرد و برای برقراری ثبات به سمت قدرت ضعیفتر یعنی شوروی حرکت میکردند تا از طریق چنین اتحادی امکان بالانس و موازنه در برابر قدرت برتر یعنی آمریکا فراهم میشد. اما درک از تهدید وسیع شوروی باعث شد که ائتلاف ناتویی شکل گیرد تا حتی قدرت آمریکا در برابر شوروی فزونی یابد. حال همین تز جدایی تهدید از قدرت والت را کافی است درباره منطقه خاورمیانه بهکار ببریم.
ایران در طول دو دهه اخیر و بهویژه پس از سیاست تغییر رژیم نومحافظهکاران آمریکا، تهدید موجودیتی را احساس کرد که همین حس تهدید سرمنشأ ائتلافی با بازیگران غیر دولتی برای ایجاد شبکه بازدارندگی منطقهای بود تا سرزمین اصلی از گزند منازعات گرم مصون بماند. (تلاش ایران برای برقراری موازنه تهدید) متناسب با افزایش نفوذ منطقهای ایران از طریق همین شبکه، اسرائیل و آمریکا و بعضا برخی بازیگران منطقه درصدد برآمدند از طریق ائتلافهای امنیتی بهویژه در خلیجفارس موازنهای در برابر این محور جدید ایجاد کنند. (تلاش طرف مقابل برای برقراری موازنه تهدید) اما با حادث شدن ۷اکتبر۲۰۲۳ این محور جدید اسرائیلی-آمریکایی آنچنانکه باید و شاید کار نکرد. در واقع بازیگران منطقه بهدلیل برآمدن قواعد «معامله محوری» حاضر نشدند نقش فعالانهای در این محور{برآمده از پیمان ابراهیم} ایفا کنند.
به همین دلیل هم اسرائیل همچون گذشته از پذیرش مسوولیت ترور هنیه در تهران خودداری کرده و همین خود نشانهای از این است که این بازیگر تمایلی به خروج از منطقه خاکستری ندارد؛ اگر چه اقدامات اخیرش در سطح الگوهای تهاجمی قابل تقسیم است. البته نباید این تجربه تاریخی را هم فراموش کرد که حتی موازنه وحشت نیز بهطور ذاتی صلحی ضعیف و شکننده بود و شاید بهدلیل همین ویژگی نیز دو قدرت دوران جنگ سرد ترجیح دادند آن را با پیوست هنجاری و نهادی عجین کنند؛ پیوستی که به گفتوگوهای تنش زدایانه در دهه۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ و حتی در اوایل دهه۱۹۶۰ به گفتوگوها و توافقات غیر رسمی و ضمنی بر سربحران موشکی کوبا منجر شد. اما موازنه وحشت حاصل از هماوردی نیروهای مادی در خاورمیانه فاقد چنین پیوست هنجاری و نهادی است و همین مساله میتواند در مقاطع بحرانی، دامنه و گستره تغییر در موازنه تهدید را در این منطقه دو چندان کند. هر چه هست یک چیز مسلم است؛ اینکه رویدادهای یک ماه گذشته حکایت از شیفت بزرگ درموازنه تهدید دارد؛ حال چنین شیفتی یا بازیگران منطقه و فرامنطقه را به تکاپوی دوچندان واخواهد داشت تا پیوست نهادی جدیدی برای منازعات در منطقه در حال تحول ایجاد کنند یا حرکت در مارپیچ با شیب تند فرجام منطقه را با نبرد سخت برای تعریف دوباره موازنه نیروهای مادی و از آن مهمتر بالانس تهدیدات گره خواهد زد.
لینک کوتاه خبر:
http://jaryaneno.ir/?p=42744
سه مقام ارشد وزارت جهاد کشاورزی برکنار شدند
پژوهشگران: اعتیاد به شبکههای اجتماعی یکی از ۳ عامل اصلی است
نیروگاههای برق ایران زیر فشار رکورد جهانی مصرف
استعلام امنیتی همه وزرای پیشنهادی دولت مثبت اعلام شد
ادارات کدام استانها فردا پنجشنبه تعطیل شد؟
حضور مجری با شلوارک برای اولینبار در تلویزیون ایران! (فیلم)
سه مقام ارشد وزارت جهاد کشاورزی برکنار شدند
پژوهشگران: اعتیاد به شبکههای اجتماعی یکی از ۳ عامل اصلی است
نیروگاههای برق ایران زیر فشار رکورد جهانی مصرف
استعلام امنیتی همه وزرای پیشنهادی دولت مثبت اعلام شد
ادارات کدام استانها فردا پنجشنبه تعطیل شد؟
حضور مجری با شلوارک برای اولینبار در تلویزیون ایران! (فیلم)
واکنش مدیرعامل تراکتور به شایعات بیرانوند
دلیل برکناری مدیرعامل مترو توسط زاکانی فاش شد
پرسپولیس با پیراهنی تاریخی به میدان میرود + عکس
لشکر ایرانی همستر، تن بازار رمز ارز را به لرزه درآورد!
پرسپولیس به دنبال جذب ژولت ناج
مرگ تلخ پدر و پسر قزوینی در استخر
افشاگری ورزشکار المپیکی علیه فساد مالی و فاکتور سازی در یک فدراسیون
ورود بوق و شیپور به استادیومها ممنوع شد
ترخیص قطعی بیش از ۱۳ هزار خودروی وارداتی از گمرک در سال ۱۴۰۳
۲ دستگاه VAR جدید وارد کشور می شود
روحانی: ظریف اولین وزیری بود که قطعی شد/ میخواستم کابینهام مورد تأیید رهبری باشد / به قالیباف پیشنهاد کردم معاونم شود
مصارف پوکه معدنی در صنایع پزشکی
عدم شفافیت مالی منجر به برکناری مدیرعامل مترو تهران شد
هاشمیِ شعر ایران
مومنی؛ چهره ای معتدل و دور از حاشیه
برکناری سرتا نخست وزیر تایلند
قیمت سکه کاهش یافت/ طلا با شیب افزایشی ملایم/ دینار بدون تغییر
رشد قیمت مسکن در تهران پس از ۷ سال تک رقمی شد
اشعه دستگاه های لیزر موهای زائد چیست؟
اعلام برنامه های وزیر دفاع/ از پشتیبانی پایدار و موثر تا توسعه جهشی دیپلماسی و حقوق بین الملل دفاعی
حقوق معلمان حق التدریس واریز شد
بارانهای سیلآسا زمینهساز شیوع تب دنگی / راهکارهای موثر برای مشارکت مردمی
نرخ بلیت اتوبوس تهران_نجف ۲میلیون و۶۰۰ هزار تومان تعیین شد
برخی اصلاح طلبان درباره کابینه پزشکیان بی تحملی به خرج دادند
عدم شفافیت مالی منجر به برکناری مدیرعامل مترو تهران شد
بیماریهای شایع در اربعین؛ از گرمازدگی تا بیماریهای گوارشی
استعلام امنیتی همه وزرای پیشنهادی دولت مثبت اعلام شد
چرا به بازنشسته ها وعده دروغ دادید؟
مقدمات حمله به اسرائیل فراهم شد
لیست غیر رسمی وزرای پیشنهادی دولت چهاردهم+اسامی
چرا فوتبال ساعی و دبیر ندارد؟
گرمای هوا در تهران امروز و فردا غیر قابل تحمل خواهد بود
آیفون جدید چه شکلی است؟ (عکس)
گزینه نهایی پیشنهاد پزشکیان برای وزارت کار کیست؟ + سوابق
واکنش پلیس به ویدئوی جنجالی بازداشت دختران/ دو انگشت مامور خانم در این درگیری شکسته!(فیلم)
عکس یادگاری مدال آوران کشتی فرنگی روی رود سن (عکس)
ایران امروز به اسرائیل حمله می کند؟
۸۰ درصد پرستاران شیراز در اعتصاب
کشف جسد «آی نور» دختربچه گمشده الیگودرزی
انتقاد تند صادق زیباکلام به کابینه پیشنهادی پزشکیان
دو فرمانده دیگر حزب الله ترور شدند
این زن قرار است تنها وزیر زن کابینه پزشکیان باشد+بیوگرافی
حمله روحانیِ حامی جلیلی به ناهید کیانی + عکس
وضعیت قرمز در بازار مسکن شهر تهران
وزیر پیشنهادی دادگستری پزشکیان کیست؟ + سوابق
دولت پزشکیان باید مدافع رای مردم باشد/ نباید تندروها در کابینه شریک شوند
علیرضا حیدری به خاطر کیمیا از شبکه ورزش اخراج شد + فیلم
باز هم حادثه در شهرداری / این بار سقوط جرثقیل
پاسخ مسعود پزشکیان به انتقادات از کابینه پیشنهادی /صبر کنید…
طلا و سکه در مدار صعود امروز۲۰ مرداد۱۴۰۳/ آخرین قیمت ها
محسن حاجیمیرزایی به عنوان وزیر پیشنهادی آموزش و پرورش به مجلس معرفی می شود + سوابق
حسین شمس: علی کریمی میخواهد به کشور بازگردد
ساعت اداری کدام استان ها تغییر کرد؟
سرقت طلاهای مادربزرگ با ترفند خوردن نوشیدنی
تصویر روز:
استقبال مردم از نام آوران المپیک+ (عکس)
سه مقام ارشد وزارت جهاد کشاورزی برکنار شدند
پژوهشگران: اعتیاد به شبکههای اجتماعی یکی از ۳ عامل اصلی است
نیروگاههای برق ایران زیر فشار رکورد جهانی مصرف
استعلام امنیتی همه وزرای پیشنهادی دولت مثبت اعلام شد
ادارات کدام استانها فردا پنجشنبه تعطیل شد؟
حضور مجری با شلوارک برای اولینبار در تلویزیون ایران! (فیلم)